Anasayfa

Halepçe Katliamı 

(16 mart 1988)

e-mail

"Hafif acılar konuşabilir ama derin acılar dilsizdir..." L. A. Seneca

 

Kurdi

Di 16'ê Adara 1988 'an de balafirên şer yên artêşa Iraqê bombeyên kîmyewî barandin ser bajarê Helepçeyê . Di nava çend seatan de li Helepçe û derdora wê bi hezaran kurd mirin û bi 10 hezaran kurd jî seqet man.

Raya Giştî ya Cîhanê, ji komkujiyê piştî çend rojan agahdar bû. Rojnemevan Ramazan Ozturk piştî komkujiyê çû Helepçe û wêneyên ku li Helepçeyê kişandibûn, bi weşandina wan cîhan agahdar kir. Di wêneyekê de kesekî bi navê Alî Hawar zarokekî xwe yê yek mehî ku hê nav jî lê nehatibû kirin, bi awayekî hembêzkirî û dev vekirî, jiyana xwe ji dest dabûn. Wêneyê mijara gotinê, piştî ku di rojnameyan de hate weşandin, bû sembola komkujiya Helepçeyê. Îro jî dema ku qala komkujiya Helepçeyê tê kirin, Alî Hawar û zarokê wî yê yek mehî tê ber çavên mirov.

Bandora bombeyên Kîmyewî tenê bi mirina 5 hezar kurdan û seqet mayina bi deh hezaran ve bi sînor nema, bandora bombeyên kîmyewî hê jî li bajêr didome.

Li gorî daneyên Neteweyên Yekbûyî, ji bo bombeyên Kîmyewî li Helepçe û derdora wê di navbera salên 1991 û 1994`an de nexweşiya qanserê ji sedî 800 zêde dibû. Herwiha ji ber bombeyên kîmyewî nexweşiyên jinan 4 qat zêde bûn û bi hezaran kes jî bi nexweşiyên, qiriq, kezeb, poz û çavan ve rû bi rû man. Bi hezaran kesan jî çavên xwe wenda kirin. Li gorî agahiyan, hê jî bandora bombeyên kîmyewî, zarokên nû tên cîhanê tehdîd dike.

Ji berpirsyarên sereke yên komkujiya herî bi xwîn a dîroka nêz Sadam Huseyîn û Hasan Alî Mecît bi navê kod Kîmyasal Elî li girtîgehan li benda roja darizandinê ne. Lê belê hê ne diyare wê kengî derkevin pêşberî dadgehan. Gelê kurd û bi taybetî jî gelê Helepçeyê li bendê ye ji Sadam Huseyîn û Hasan Alî Mecît hesab were pirsîn.

Türkçe

Irak  ve  İran  arasındaki  bir kent  olan  Halepçe 'de 16  mart  1988 ‘de  tarihte  eşine  az  rastlanır  bir  katliam  yapıldı.

Saddam  hüseyin'in  kimyasal silahları  5000  kürd'ün  ölümüne 7000'inin  yaralanmasına  neden oldu.

Onbinlerce  insan  Türkiye  sınırına  dayandı.

O  zamanlar  adı  kuzey  ıraklılar(!)  olarak  anılan  kürtler   içler  acısı  tabiat şartlarının da  kurbanı  oldular.

Halepçe   katliamını  babasının kucağındaki  bebek  unutulmaz  fotoğrafı  ile tespit  eden  gazeteci   Ramazan Öztürk'ün tanıklığından okuyalım:

"Bütün sokaklar cesetlerle doluydu. Etrafta dayanılmaz bir koku hâkimdi. Körpecik bebelerden bazılarının derileri kavrulmuş, bazılarının vücudu mosmor kesilmişti. Cesetlerin çoğu kadın, çocuk ve yaşlı insanlara aitti. Bazı bebekler annelerinin kucağından fırlamış yerde sere serpe yatıyorlardı. Kimi evinin avlusunda kurulmuş sofra başında; kimi kapının eşiğinde; kimi bebeğini emzirirken; kimi oyun oynarken yakalanmıştı zehirli ölümün pençesine...

Şehrin dışındaki boş tarlalarda ise, toplu halde ölmüş yüzlerce insan vardı. Uzaktan bakıldığında, sanki tarlalarda ot yerine insan bedenleri biçilmişti. Bu açık hava mezarlığında, yine kadın ve çocuklar çoğunluktaydı. Hepsi birbirlerine sokulmuş, korkunç ölüme teslim olmuşlardı.

Bazıları ise, su birikintilerinin başında ölüvermişlerdi. Bunlar da, kimyasal gazların yaktığı vücutlarını suyla ıslatarak kurtulmaya çalışanlardı. Toplu cesetlerin arka planında, otlarken yine zehirli gazın etkisiyle telef olmuş ve vücutları şişmiş hayvanların görüntüsü göze çarpıyordu. Kısacası, bomba isabeti almış birkaç binanın dışında her şey yerli yerindeydi, ama bütün canlılar ölmüştü."

Sivil halka karşı bu tür ve bu büyüklükte bir bombalama o zamana kadar hiçbir yerde gerçekleşmemişti. Bir kimyasal silah olan "koktail"in içinde; deriye, gözlere, boğaza ve akciğere büyük zarar veren Hardal gazı bulunuyor; aynı zamanda sinir sistemine inanılmaz zararlar veriyor. İnsanların maruz kaldığı kimyasal silahlar, deri ve elbiseleri ıslatıyor, Su ve yiyeceklere kolayca karışıyor ve solunum sistemini de bozuyor.

Uzmanlar Hardal gazının etkilerini şöyle dile getiriyor: "Nagazaki ve Hiroşima'da iyonlaşan atomların tersine Hardal gazı gelecekteki nesil için de inanılmaz zararlar taşıyor. 10 yıl sonra bile insanlar çeşitli acılar çekiyor özellikle uzun vadede DNA üzerinde yaptığı zarar var."

Deutsch

Halabdscha ( arabisch حلبجة) ist eine Stadt im Norden des Iraks . Sie wird hauptsächlich von Kurden bewohnt. Weltweit bekannt wurde die Stadt, als sie am 16. März 1988 von Flugzeugen des eigenen Landes mit Giftgas bombardiert wurde. Der Angriff soll von dem irakischen General Ali Hasan al-Madschid angeordnet worden sein, der seitdem als "Chemical Ali" geächtet wird.

Eine amerikanische Untersuchungskomission kam zu dem Schluß, das die Stadt auch irrtümlich von der iranischen Armee hätte bombardiert worden sein können. Nachweislich hatte es in der Region Kämpfe gegeben, bei den beide Seiten Giftgas an der Front eingesetzt haben sollen. Man wirft dieser Komission allerdings Parteilichkeit vor, da zum Zeitpunkt der Bombardierung der Irak noch als Verbündeter der USA galt und die Beziehungen zum Iran seit dem Sturz des Schah feindlicher Natur sind. Der US-Kongress weigerte sich deshalb, die Kommission anzuhören.

Seit dem Sturz Saddam Husseins haben sich bisher (Anfang 2005) keine neuen Beweise für die ein noch die andere Theorie ergeben. Gegen eine direkte Schuld Iraks allerdings spricht der Umstand, daß selbst BBC noch am 18. März 1988 irakische Bulletins über weiterhin im Kampf befindliche eigene Einheiten in bzw. bei Halabdscha verbreitet hatte. Der Beschuß eigener Einheiten in der Stadt durch den Irak ist aber schwer vorstellbar.

Es wird vermutet, dass Sarin , Senfgas und das Nervengas VX zum Einsatz kamen. Bei dem Angriff starben etwa 5.000 Menschen qualvoll, meist Kinder, Frauen und alte Männer. Viele tausend weitere starben danach oder erlitten dauerhafte Gesundheitsschäden. Auch im Jahr 2003 leiden viele Menschen aus der Stadt an Folgeerscheinungen wie Nervenlähmungen , Hautkrankheiten , Tumoren , Lungenschäden , Fehlgeburten . Außerdem ergaben die Forschungen, dass es durch das Giftgas genetische Veränderungen gegeben hat.

Das Massaker wurde nur zufällig bekannt, weil westliche Journalisten und Wissenschaftler kurz nach der Bombardierung in die Region kamen und so die Folgen des Angriffs dokumentieren konnten.

Über die Bombardierung der Stadt ergab sich eine lebhafte Propagandakampagne in den Nachwehen des Irakisch-Iranischen Krieges und der Vorbereitung des ersten und zweiten US-Irakischen Krieges.

English

The Halabja poison gas attack was an incident on 15 March - 19 March 1988 during a major battle in the Iran-Iraq war when chemical weapons were used, allegedly by Iraqi government forces, to kill a number of people in the Iraqi Kurdish town of Halabja (population 80,000). Estimates of casualties range from several hundred to 5,000 people. Halabja is located about 150 miles northeast of Baghdad and 8-10 miles from the Iranian border.

Most current accounts of the incident regard Iraq as the party responsible for the gas attack, which occurred during the Iran-Iraq War . The war between Iran and Iraq was in its eighth year when, on March 16 and 17, 1988, Iraq dropped poison gas on the Kurdish city of Halabja, then held by Iranian troops and Iraqi Kurdish guerrillas allied with Tehran; throughout the war, Iran had supplied the Iraqi Kurdish rebels with safe haven and other military support. For example, the TerrorismCentral  ( http://www.terrorismcentral.com ) web site states, "The poison gas attack on the Iraqi town of Halabja was the largest-scale chemical weapons (CW) attack against a civilian population in modern times. ...The CW attack began early in the evening of March 16th , when a group of eight aircraft began dropping chemical bombs, and the chemical bombardment continued all night. ... The Halabja attack involved multiple chemical agents, including mustard gas , and the nerve agents sarin , tabun and VX ." Some sources have also pointed to the blood agent Hydrogen Cyanide.

The massacre at Halabja did not raise protests by the international community in March 1988. At the time, it was admitted that the civilians had been killed "collaterally" due to an error in handling the combat gas. Two years later, when the Iran-Iraq War was finished and the Western powers stopped supporting Saddam Hussein, the massacre of Halabja was attributed to the Iraqis.

Some debate continues, however, over the question of whether Iraq was really the responsible party, stemming from the fact that the United States supplied chemical weapons which may have been responsible for Halabja to Iraq. The matter is further complicated by the fact that the U.S. State Department , in the immediate aftermath of the incident, instructed its diplomats to say that Iran was partly to blame.

A preliminary Defense Intelligence Agency (DIA) study at the time concluded, apparently by determining the chemicals used by looking at images of the victims, that it was in fact Iran that was responsible for the attack, an assessment which was used subsequently by the Central Intelligence Agency (CIA) for much of the early 1990's. The CIA's senior political analyst for the Iran-Iraq war, Stephen C. Pelletiere, co-authored an unclassified analysis of the war [1]  ( http://www.fas.org/man/dod-101/ops/war/docs/3203/ ) which contained a brief summary of the DIA study's key points. In a January 31, 2003 New York Times [2]  ( http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F60816FC3D5C0C728FDDA80894DB404482 ) opinion piece, Pelletiere summarized the DIA's findings and noted that because of the DIA's conclusion there was not sufficient evidence to definitively determine whether Iraq or Iran was responsible. Pelletiere also felt that the administration of George W. Bush was not being forthright when squarely placing blame on Iraq, since it contradicted the conclusion of the DIA study. However the DIA's final position on the attack was in fact much less certain than this preliminary report suggests, with its final conclusions, in June 2003, asserting just that there was insufficient evidence, but concluding that "Iraq ..used chemical weapons against Kurdish civilians in 1988" [3]  ( http://www.iraqwatch.org/government/US/Pentagon/us-dod-iraqchemreport-060703.htm ) . The CIA altered its position radically in the late 1990s and cited Halabja frequently in its evidence of WMD before the 2003 invasion [4]  ( http://www.cia.gov/cia/reports/iraq_wmd/Iraq_Oct_2002.htm#01 )

Another extensive analysis of the incident is contained in a post [5]  ( http://www.casi.org.uk/discuss/2002/msg00034.html ) to the Campaign Against Sanctions on Iraq listserv by Cambridge political theorist Glen Rangwala. Rangwala describes how the attack followed the occupation of the city by Iranian and pro-Iranian forces, leading to the conclusion that the gassing was an attack on these forces by the Iraqis. Rangwala also cites studies done by non-governmental organizations that concluded different chemicals were used than the ones cited in the DIA study, although a 1991 DIA report stated that Iraq did also posses Hydrogen Cyanide gas supplied by the US. Rangwala's analysis effectively sums up the current prevailing view of the event, that Iraq was indeed responsible for the attack on Halabja, and that the DIA analysis is in error. This evidence backed up by extensive witness testimony gathered by organisations like Human Rights Watch [6]  ( http://hrw.org/reports/1993/iraqanfal/ANFAL3.htm ) and Indict (www.indict.org.uk), has, more recently, added to the growing evidence that the initial DIA appraisal of the events was mistaken. The most categorical proof is the many further well-documented incidents of deliberate attacks on Kurdish civilians occurring at the same time throughout Kurdish northern Iraq also perpetrated without doubt by Iraqi forces ( Al-Anfal Campaign ).

Thus, while some facts surrounding the incident remain murky, most evidence and analyses indicate that the gas attack was an Iraqi attack on Iranian forces, pro-Iranian Kurdish forces and Halabja's citizens during one of the major battles of the Iran-Iraq War. The attack likely served a dual-purpose, as both a military act and a part of the Al-Anfal campaign.

Both Saddam Hussein and Ali Hasan al-Majid (who commanded Iraqi forces in northern Iraq in that period) have had charges relating to the events at Halabja included within the charges for which they are appearing before the Iraqi Special Tribunal for alleged crimes against humanity. Hussein has repeatedly denied the Tribunal's legitimacy (claiming it to be a "play" of American "theatre"), and refused to sign documents reflecting the charges against him during his first public court appearance .

 

Halepçe'nin Anısına... 

Doğuda bir yerde,
tepesi karla kaplı dağların ardında
yemyeşil,
bereketli topraklar uzanır.
Yıldızlarımız vardı üstümüzde.
Ve etrafımızda,
bizi ısıtan ateşimizin dansa tutuştuğu,
derme çatma evlerimizin çamurdan duvarları.
Kimbilir,
hangi hayallerimizi kazıdık oraya!
Direnmekten çökmüş gözlerimizin,
içindeki fırtınalarla!
Hep saklandık.
Koskoca ülkemizin başak kokan uçsuz bucaksız ovaları dururken,
yükseklere çıktık hep.
Geride umutlarımız,
geride hayallerimiz
ve geride çığlık atan yarınlarımız.
Her yanımız mezar dolmuş.
Ne kadar da çok ölü bırakmışız ardımızda!
Toprağı kazsan,
tırnaklarına yarım kalmış özlemlerin acı dolu yaşları dokunur usulca.
İlk sevincin doğduğu bu diyarlar,
şimdi bir özlem mezarlığına bürünmüş.

Ne insanlar doğurdu bu diyarlar!
Ve tanrılar yarattı bu insanlar!
Bilmem ki,
hangi dil anlatabilir seni!
Kutsanmış ölümlerine mi yanayım şimdi,
yoksa hiçleştirilmiş evlatlarının dramına

mı?
Soluduğumuz hava zehir kokuyor artık.
Oysa ki bir zamanlar,
tatlı ilahilerin sesi çankılanırdı kulaklarımıza.
Ve ektiğimiz çiçeklerin kokusuydu içimizi fetheden.
Ağlama Sorani çocuk,
ağlama dilê min!
Seni bir Kurmanc'ın gönlüne gömeceğim.
Ve üstünü,
vatanımın kuzey rüzgarları ile örteceğim.

Ve sen ey düşman!
Her nerden geliyorsan
ve her kimsen!
Ey iyimserliğe bürünmüş canavar!
Ve ey yalanlar sarayının sultanı!
Gönlümü yarıp,
bir sır gibi sakladığım mezarı açamazsın.
Gözlerimdeki nehirlerin üzerinden uçan fırtınayı tutacağını mı sandın?
Yoksa,
kalbimi diri tutan közlerin tetikte bekleyen ilk alevlerini söndüreceğini mi?
Bir dev oldum artık!
Toprağıma özlem göme göme büyüyen,
Ve isyanlarımı dağlardan ovalara taşıran bir devim.
Bir uyansam,
seni bir nefeste cehennemlerin en soğuk yerine gömerim.
Çilelerle geçirdiğim on bin yılı,
sen orda bir günde tüketirsin.
Ve sarayların,
tıpkı yalanların gibi,
seni asla ısıtamayacak!


Edip BEDiRHAN

 

Evder Helepçe ye 

Bi çûk bûn

Keserên min

Bi qasî gola Wanê

Sivik bûn

Kul û xemên min

Bi qasî çiyayê araratê

Hejmar a şehîda kêm bû

Biqasî şeş hezaran

Kom bi kom

Di veciniqîn

Mindalên dergûşa darî

Diheliyan

Dayikên kezeb sotayî

Li ber kîmya baranê

Ewra xwe veşartibûn

Di xelekên tengavê de

Ezman çikî sayî

Stêr geş ne bibûn

Ji şerma cîhanê

Li bin baskê firoka

Dilopên ewravî

Dilop dilop

Di nisilî

Li ser dergûşên darî

Li ser dayikên kezeb sotayî

Bi awaza tehl

Bi lorîna qedexe

Razê cangoriyê min

Evder Helepçe ye

Barana bê ewr

Rindikên çavên sitêrka

Nisla xerdelê

Çipikê hûr

Ji bêhna sêva

Dengê zarokên

Lêv bi xwîn û

Kefa kîmyawî

Dayê dayê

Bêhna sêva tê

Razê can gorîyê min

Yusuf BAĞİ